ଓଲଟ ପାଲଟ

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତି

ପରିଚୟ

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତର ଜଣେ ଅନନ୍ୟ କଥାକାର କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ 'ଓଲଟ ପାଲଟ' ଏକ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ମଣିଷ ଜୀବନର ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ନିଷ୍ଠୁର ଖେଳକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ଏହି ପୁସ୍ତକର ଶୀର୍ଷକ ହିଁ ସୂଚାଇ ଦିଏ ଯେ, କିପରି ଜୀବନର ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସବୁକିଛି ଓଲଟପାଲଟ କରିଦେଇପାରେ । ଏହା କେବଳ ଏକ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ନାରୀର ସହନଶୀଳତା, ମାତୃତ୍ୱର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ସମାଜର ନିଷ୍ଠୁର ବିଚାରଧାରା ବିରୋଧରେ ଏକ ନୀରବ ସଂଘର୍ଷର କାହାଣୀ ।

କାହାଣୀର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ଅଛି ଶଶୀ, ଯିଏ କୌଣସି ସମୟରେ ଏକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଘରର ବୋହୂ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ମିଛ ଅପବାଦ ତାକୁ ଆଜି ବାଟର ଭିକାରୁଣୀ କରିଦେଇଛି । ଦଶ ବର୍ଷର ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଜର ସୁନା ସଂସାର, ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଶିଶୁ ପୁତ୍ରକୁ ହରାଇଛି । ପାଠକ ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜକୁ ଶଶୀର ସେହି ଦୁଃଖଦ ଯାତ୍ରାର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତି ପାଠକଙ୍କୁ ଏକ ଏମିତି ଦୁନିଆକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସୁଖ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଲାଗେ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଏକ କଠୋର ସତ୍ୟ ପାଲଟିଯାଏ ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ଜୀବନର ସେହି ଦିଗକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରେ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ନିଜର ପରିଚୟ ହରାଇ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିଥାଏ । ଶଶୀର ଏକମାତ୍ର ସମ୍ବଳ ହେଉଛି ତା’ର ଅତୀତର ସ୍ମୃତି ଏବଂ ତା’ର ପୁଅକୁ ଥରେ ଦେଖିବାର ଦୁର୍ବଳ ଆଶା । ଏହି ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ପାଠକ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ, କିପରି ସମାଜରେ ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ନାରୀର ଚରିତ୍ର ଉପରେ ସନ୍ଦେହର କଳାବାଦଲ ଘୋଟିଆସେ ଏବଂ ତାକୁ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ନିକଟରୁ ଦୂରେଇ ଦିଏ । ଏହି ଯାତ୍ରା ପାଠକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ଭାବୁକ କରିଦିଏ । 'ଓଲଟ ପାଲଟ' ପଢ଼ିବା ମାନେ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସଂଘର୍ଷର ସାକ୍ଷୀ ହେବା ଏବଂ ମଣିଷ ମନର ଜଟିଳତାକୁ ବୁଝିବା ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଏହି କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଶାନ୍ତ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବେଶ, ଯେଉଁଥିରେ ନରଦା ଏବଂ ମଲିପୁର ଭଳି ଗାଁଗୁଡ଼ିକର ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଦେବୀ ନଦୀର କୂଳ, ବାଟକଡ଼ର ପୁରୁଣା ଗଛତଳ ଏବଂ ନିର୍ଜନ ମଶାଣି ପଦା ଏହି କାହାଣୀକୁ ଏକ ନିଆରା ଓ ଗମ୍ଭୀର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପ୍ରଦାନ କରିଛି । କାହାଣୀଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରକୃତିର ନିରବତା ସହିତ ଜଣେ ନିଃସହାୟା ନାରୀର ମନର କୋହ ଏକାଠି ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ଗ୍ରାମୀଣ ଭୂଗୋଳ କେବଳ କାହାଣୀର ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଶଶୀର ଅତୀତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସେତୁ ଭାବରେ କାମ କରୁଛି ।

ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥା ଏବଂ ଗୁମାସ୍ତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ରହିଥିଲା । ଗାଁର ଚଉପାଢ଼ି ଏବଂ ମହାବୀରଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ ପରି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଲୋକଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଓ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ପରଚର୍ଚ୍ଚା ଓ ସାମାଜିକ ବିଚାରର ରାୟ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା । ସମାଜରେ ଜାତିପ୍ରଥା ଏବଂ ଛୁଆଁ-ଅଛୁଆଁ ଭେଦଭାବ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଥିଲା, ଯାହା ଶଶୀର ଭିକାରୁଣୀ ଜୀବନରେ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଉଛି । ଭିକାରୀମାନଙ୍କୁ ସମାଜ ଯେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲା, ସେଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଜଣେ ଭିକାରୁଣୀ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜିବା କେତେ କଷ୍ଟକର ଥିଲା, ତାହା ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ମାନସିକତାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି ।

କାହାଣୀଟି ଏକ ଦଶ ବର୍ଷର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନକୁ ଆଧାର କରି ଗଢ଼ିଉଠିଛି । ଦଶ ବର୍ଷ ତଳର ସେହି ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଘରର ବୋହୂ 'ଦୁଃଖୀ' ଆଜି ଜଣେ ଭିକାରୁଣୀ 'ଶଶୀ' ଭାବରେ ନିଜ ଅତୀତର ଗାଁକୁ ଫେରିଛି । ଏହି ଦଶ ବର୍ଷ ଭିତରେ ସମାଜ ଓ ମଣିଷର ରୂପ ବଦଳି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିର ସେହି ପୁରୁଣା ଗାଁଟି ଆଜି ବି ଶଶୀର ହୃଦୟରେ ସଜୀବ ହୋଇ ରହିଛି । ସମୟର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ କିପରି ସୁଖର ସଂସାରକୁ ଧୂଳିସାତ୍ କରିଦିଏ ଏବଂ ମଣିଷକୁ ଚିହ୍ନିବା ଅସମ୍ଭବ କରିଦିଏ, ତାହା ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ।

ଏହି କାହାଣୀର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ନାରୀର ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସନ୍ଦେହର ଏକ କ୍ରୂର ବାସ୍ତବତା ଲୁଚି ରହିଛି । ସାମାନ୍ୟ ସନ୍ଦେହରେ ଜଣେ କୁଳବଧୂକୁ ବିଷ ଦେଇ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ବା ପରିବାରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା ନାମରେ ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ପରି ସାମାଜିକ କଠୋରତା ସେହି ସମୟର କଥା । ଏହି ପରିବେଶରେ ପ୍ରେମ ଅପେକ୍ଷା କଳଙ୍କ ଓ ଅପବାଦର ଭୟ ମଣିଷର ଜୀବନକୁ ଅଧିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲା । ଜଣେ ନାରୀର ଚରିତ୍ର ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଏବଂ ତାକୁ ସମାଜରୁ ବାସନ୍ଦ କରିବା କିପରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ସଂସାରକୁ 'ଓଲଟ ପାଲଟ' କରିଦିଏ, ତାହା ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।

ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ର

ଶଶୀ (ଦୁଃଖୀ): ଉପନ୍ୟାସର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚରିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ଶଶୀ । ସେ ଦିନେ ମଲ୍ଲୀପୁରର ଏକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଘରର ବୋହୂ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ବିଡ଼ମ୍ବନାରେ ସେ ଆଜି ଜଣେ ଭିକାରୁଣୀ । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହିଷ୍ଣୁ, ସରଳ ଏବଂ ଏକ ମାତୃହୃଦୟର ପ୍ରତୀକ । ମିଛ ଅପବାଦ ସହି ନପାରି ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ପଳାଇ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ଦଶ ବର୍ଷ ପରେ ପୁଣି ଥରେ ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଗାଁକୁ ଫେରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ନାରୀର ସାମାଜିକ ନିର୍ଯାତନାକୁ ଦର୍ଶାଏ ।

ବୁଲା (କୁକୁର): ବୁଲା କେବଳ ଏକ ପଶୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶଶୀର ନିଃସଙ୍ଗ ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସାଥୀ । ଶଶୀ ତାକୁ ଏକ ମଶାଣି ପାଖରୁ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ଶଶୀଙ୍କ ସହ ଛାଇ ପରି ରହିଛି । ସେ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଶଶୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃତଜ୍ଞ ।

ଟୁନା (ଟୁନୁ): ଶଶୀଙ୍କ ହଜିଯାଇଥିବା ପୁଅ ହେଉଛି ଟୁନା । ନିଜ ଜନ୍ମକଲା ମା’କୁ ହରାଇବା ପରେ ସେ ସାବତ ମା’ର ନିଷ୍ଠୁର ପ୍ରହାର ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଛି । ସେ ଗାଁରେ ଜଣେ ଅଲକ୍ଷଣା ପିଲା ଭାବେ ପରିଚିତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସେ ଜଣେ ଅସହାୟ ବାଳକ ଯିଏ ନିଜର ପରିଚୟ ଜାଣିନାହିଁ ।

ବୃନ୍ଦାବନ: ଶଶୀର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇ । ତାଙ୍କର ଏକ କ୍ଷଣିକର ଭୁଲ୍ ଏବଂ ଉତ୍ତେଜନା ଯୋଗୁଁ ଶଶୀଙ୍କ ଜୀବନ ଓଲଟପାଲଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଜଣେ ଗୁମାସ୍ତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ଅତୀତର ଭୁଲ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଅନୁତପ୍ତ ରୁହନ୍ତି ।

ଶାଶୁ (ବୁଢ଼ୀ ସାନ୍ତାଣୀ): ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ସନ୍ଦେହୀ ଏବଂ ଅହଂକାରୀ ମହିଳା । ସେ ଶଶୀଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ପାଇଁ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଘରୁ ବାହାର କରିଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟରେ ସେ ଅନୁତାପରେ ଜଳନ୍ତି ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଶଶୀକୁ (ଦୁଃଖୀ) ଝୁରି ହୁଅନ୍ତି ।

ମଧୁ: ଶଶୀର ସ୍ୱାମୀ । ସେ ଜଣେ ଅତି ସରଳ ମଣିଷ ଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ମା’ଙ୍କ କଥାରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲେ । ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମାଜ ଓ ପରିବାରର ଚାପରେ ଶଶୀଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଝୁରି ଝୁରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ଶାନ୍ତି: ନରଦା ଗାଁର ଜଣେ ଆଠ ବର୍ଷର ଝିଅ, ଯିଏ ଟୁନାକୁ ବହୁତ ଭଲ ପାଏ । ସେ ଟୁନାକୁ ସାବତ ମା’ର ଅଜାଣତରେ ଖାଇବାକୁ ଦିଏ ଏବଂ ତାକୁ ସ୍ନେହ କରେ । ସେ କାହାଣୀରେ ମାନବିକତା ଓ ସ୍ନେହର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ ।

ରତନି: ଟୁନାର ସାବତ ମା’ । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର ଏବଂ ଟୁନା ଉପରେ ସବୁବେଳେ ଅତ୍ୟାଚାର କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ ସାବତ ମା’ର ନିର୍ଦ୍ଦୟ ରୂପ ପ୍ରତିଫଳିତ ।

କୁଞ୍ଜବାବୁ: ଶାନ୍ତିର ବାପା ଏବଂ ଟୁନାର ମାମୁଁ । ସେ ଜଣେ ମାମଲତକାର ଏବଂ କଠୋର ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ବୃନ୍ଦାବନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଚକ୍ରାନ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଟୁନା ଉପରେ ମଧ୍ୟ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ କରନ୍ତି ।

ମୋତି: ମଲ୍ଲୀପୁରର ଜଣେ ମହିଳା, ଯିଏ ବୁଢ଼ୀ ସାନ୍ତାଣୀଙ୍କର ସେବା କରନ୍ତି । ସେ ଶଶୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ଏବଂ କାହାଣୀରେ ପାଠକଙ୍କୁ ଶଶୀଙ୍କ ଅତୀତ ସହ ଯୋଡ଼ନ୍ତି ।

ରାଧିଆମା: ମଲ୍ଲୀପୁରର ଜଣେ ବାଉରାଣୀ, ଯିଏ କାହାଣୀରେ ସମାଜର ମୂକ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ରହିଛି । ସେ ଶଶୀଙ୍କୁ ଗାଁର ଅତୀତ ଏବଂ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ସବୁ ସତକଥା କୁହନ୍ତି ।

ଶ୍ରୀମତୀ: ଶଶୀର ଜଣେ ବାଉରୀ ଭଉଣୀ (ଧର୍ମ ଭଉଣୀ) । ସେ ଶଶୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ସମୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ସତ୍ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ ।

ଚକରା: ଟୁନାର ଜଣେ ଖେଳ ସାଥୀ, ଯିଏ ତାକୁ ଘରୁ ପଳାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଗୋପି ସ୍ୱାଇଁ: ଗାଁର ଜଣେ ଚରିତ୍ର ଯିଏ ଜମିବାଡ଼ି ଏବଂ ଗୁମାସ୍ତାଙ୍କ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ସମୟ ବଦଳିବା ସହ ତା’ର ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି ।

ରାଧିଆ: ରାଧିଆମାର ପୁଅ, ଯିଏ ଜଣେ ଗାଈଜଗା ପିଲା ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ପରେ ସେ ସଂସାରୀ ହୋଇଛି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

କାହାଣୀର ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟରେ ଆମେ ଦେଖୁ ଶଶୀ ନାମକ ଜଣେ ଭିକାରୁଣୀ ନଈ କୂଳରେ ବସି ନିଜର ଅତୀତକୁ ଝୁରୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ସହ ଅଛି ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱସ୍ତ କୁକୁର ବୁଲା, ଯାହାକୁ ସେ ମଶାଣି ପାଖରୁ ପାଇଥିଲେ । ବୁଲା କେବଳ ଏକ କୁକୁର ନୁହେଁ, ବରଂ ଶଶୀଙ୍କ ଏକାକୀ ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରା । ଶଶୀଙ୍କ ମନରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦଶ ବର୍ଷ ତଳର ଘଟଣା ସତେଜ ହୋଇ ରହିଛି । ସେ ଦିନେ ମଲ୍ଲୀପୁରର ଏକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଘରର ବୋହୂ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶାଶୁଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଓ ନିଷ୍ଠୁରତା ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚରିତ୍ରହୀନତାର ଅପବାଦ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭାଇ ବୃନ୍ଦାବନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶାଶୁ ତାଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ । ମୃତ୍ୟୁମୁଖରୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବଞ୍ଚିବା ପରେ ସେ ନିଜର ଦେଢ଼ ବର୍ଷର ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ପଳାଇ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ସହି ଶେଷରେ ଜଣେ ଭିକାରୁଣୀ ବେଶରେ ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲେ ।

ଦଶ ବର୍ଷ ପରେ ଶଶୀ ନିଜର ପୁଅ ଟୁନାକୁ ଥରେ ଦେଖିବାର ଆଶା ନେଇ 'ନରଦା' ଗ୍ରାମକୁ ଆସନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଟୁନା ନିଜର ସାବତ ମା’ ରତନିର ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଶାସନ ଓ ମାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଛି । ଟୁନାକୁ ସେଠାରେ ଅବେଇଜ ଓ ଅଲକ୍ଷଣା କୁହାଯାଉଛି । ଏପରିକି ତାକୁ ରାତିରେ ପିଣ୍ଡାରେ ଶୋଇବାକୁ ପଡ଼ୁଛି ଏବଂ ସେ ମଶା କାମୁଡ଼ାରେ ଛଟପଟ ହେଉଛି । ଶଶୀ ଜଣେ ଅଜଣା ଭିକାରୁଣୀ ହୋଇ ନିଜ ପୁଅ ପାଖରେ ବସି ତା’ର ମଶା ହୁରୁଡ଼ାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜର ପରିଚୟ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଡାଆଣୀ ବୋଲି ଭାବି ଡରିଯାଏ, ଯାହା ଶଶୀଙ୍କ ମାତୃହୃଦୟକୁ ଅତିଶୟ କଷ୍ଟ ଦିଏ ।

ଏହା ପରେ ଶଶୀ ନିଜର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଗାଁ ମଲ୍ଲୀପୁରକୁ ଯାଆନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ମଧୁ ଆଉ ଏ ଦୁନିଆରେ ନାହାନ୍ତି । ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ (ଦୁଃଖୀ)କୁ ଝୁରି ଝୁରି ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଶଶୀ ଦେଖନ୍ତି ଯେ, ଯେଉଁ ଶାଶୁ ଦିନେ ଅହଂକାରୀ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ଥିଲେ, ସେ ଆଜି ଜଣେ ପାଗଳୀ ପ୍ରାୟ ଅସହାୟ ବୃଦ୍ଧା । ଶାଶୁ ରୋଗ ଶଯ୍ୟାରେ ପଡ଼ି ନିଜର ପାପ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ବାରମ୍ବାର 'ଦୁଃଖୀ'କୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି । ଶଶୀ ନିଜକୁ ଜଣେ ସେବିକା ଭାବେ ପରିଚୟ ଦେଇ ନିଜର ସେହି କଠୋର ଶାଶୁଙ୍କର ସେବା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ବୃନ୍ଦାବନଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ଭେଟ ହୁଏ । ବୃନ୍ଦାବନ ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁତପ୍ତ ଏବଂ ସେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ଯେ ଭିକାରୁଣୀ ଜଣକ ପ୍ରକୃତରେ ଶଶୀ କି ନୁହଁନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଶଶୀ ନିଜର ଅତୀତକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ପୁଣି ଥରେ ଏକ ନୂଆ ଯାତ୍ରାରେ ବାହାରି ପଡ଼ନ୍ତି ।

କାହାଣୀର ଶେଷରେ ଶଶୀ ଜାଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ଯେ ଟୁନା ତାଙ୍କ ପାଖରୁ ପଳାଇ କଟକ ଚାଲିଯାଇଛି । ସେ ନିଜର ପୁଅକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପୁଣି ଥରେ ସେହି ଅନିଶ୍ଚିତ ସହରକୁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି । କାହାଣୀଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ସମୟ କିପରି ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଶଶୀକୁ ଭିକାରୁଣୀ କଲା ଏବଂ କଠୋର ଶାଶୁଙ୍କୁ ଅନୁତପ୍ତ କରାଇଲା । ଶଶୀଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସଂସାରର କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତି ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ ଏବଂ ଜଣେ ମା’ର ସ୍ନେହ ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ।

ଉପସଂହାର

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ ‘ଓଲଟ ପାଲଟ’ର ଉପସଂହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏହା ପାଠକ ମନରେ ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ଛାଡ଼ିଯାଏ ।

କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଶଶୀର ଆତ୍ମତ୍ୟାଗ ଓ ମହାନତା ପାଠକକୁ ସ୍ତବ୍ଧ କରିଦିଏ । ସେ ନିଜର ପୁଅ ଟୁନାକୁ ପାଇଛି, ନିଜର ଶାଶୁଙ୍କ ଶେଷ ସମୟରେ ଅତି ଗୋପନରେ ସେବା କରି ସନ୍ତୋଷ ପ୍ରଦାନ କରିଛି ଏବଂ ଦିଅର ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଜୀବନର ସଠିକ୍ ପଥ ଦେଖାଇଛି । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ନିଜର ପରିଚୟ ପ୍ରକାଶ କରି ନିଜର ହଜିଲା ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଁନାହିଁ । ଜଣେ ମା’ ଭାବରେ ନିଜ ପୁଅର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପାରିବାରିକ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସେ ପୁଣି ଥରେ ନିଜକୁ ନିଶବ୍ଦରେ ଦୂରେଇ ନେଇଛି । ଶଶୀର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ତା’ର ଚରିତ୍ରକୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ନାରୀ ଚରିତ୍ର ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିଛି ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ସମାଜର ଜଟିଳ ମାନସିକତା ଓ ମାନବିକ ସମ୍ବେଦନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରିଛି । ବୃନ୍ଦାବନଙ୍କ ପରି ଚରିତ୍ରର ଅନୁତାପ ଏବଂ ଶାଶୁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଶଯ୍ୟାରେ ନିଜ ବୋହୂ ଦୁଃଖୀକୁ ଝୁରିବା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ମଣିଷ ଯେତେ ବଡ଼ ଭୁଲ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ତାକୁ ଦିନେ ନା ଦିନେ ଅନୁତାପର ନିଆଁରେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଳାଏ । ଅନ୍ୟପଟେ, ଶଶୀର ନିଃସଙ୍ଗ ଜୀବନରେ ତା’ର ବିଶ୍ୱସ୍ତ ପୋଷା କୁକୁର ‘ବୁଲା’ର ସାଥୀ ହେବା ଏକ ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ– ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ସନ୍ଦେହରେ ପର ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ଏକ ନିରୀହ ପଶୁ ହିଁ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ରହେ ।

ଶେଷରେ ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ଶଶୀ ଓରଫ୍ ଦୁଃଖୀର ଯାତ୍ରା ହେଉଛି ପ୍ରତିଶୋଧରୁ କ୍ଷମା ଆଡ଼କୁ ଏକ ମହାନ ଯାତ୍ରା । ସେ ଚାହିଁଥିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦିତ କରି ନିଜର ପୂର୍ବ ସମ୍ମାନ ଫେରାଇ ପାଇପାରିଥାନ୍ତା, କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ନିଜେ ପୁଣି ଏକ ଅନିଶ୍ଚିତ ପଥର ବାଟୋଇ ହୋଇଯାଇଛି । ତା’ର ପ୍ରେମ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଏବଂ ତା’ର ସ୍ମୃତି ଚିରକାଳ ପାଇଁ ପାଠକର ମନରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ଓ ଗଭୀର ସମ୍ବେଦନା ହୋଇ ରହିଯାଏ । ଉପନ୍ୟାସର ଶୀର୍ଷକ ‘ଓଲଟ ପାଲଟ’ ସତରେ ସାର୍ଥକ, କାରଣ ଏହା ଜୀବନର ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି ।